Punkt Informacji Europejskiej Europe Direct – Warszawa

Punkt Informacji Europejskiej Europe Direct – Warszawa

Spór o praworządność w Polsce

Increase Normal Decrease
Prześlij innym
opublikowano: Wtorek, 19 Grudnia 2017 - 08:19, j.kuczynska

W najbliższą środę kolegium komisarzy ma omówić stan dialogu z Polską w sprawie rządów prawa. Komisja Europejska w ciągu ostatnich kilkunastu miesięcy wskazywała, że zmiany ustawodawcze obejmujące Trybunał Konstytucyjny i wymiar sprawiedliwości w Polsce nie są w zgodzie z prawem unijnym. Jeśli KE uzna, że istnieje istotne ryzyko poważnego naruszenia praworządności, może rekomendować uruchomienie wobec Polski artykułu 7 Traktatu o UE, który m.in. przewiduje sankcje.

Spór o praworządność w Polsce

 

Przewodniczący KE Jean-Claude Juncker włączył do porządku obrad kolegium 20 grudnia kwestię dalszych działań w odniesieniu do Polski.

Pierwszy wiceprzewodniczący KE Frans Timmermans jasno określa oczekiwania Komisji wobec władz polskich, aby uniknąć dalszej eskalacji:

  • Po pierwsze, władze polskie powinny przywrócić niezależność i legitymację Trybunału Konstytucyjnego jako gwaranta Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
  • Po drugie, władze polskie powinny dostosować ustawę o organizacji sądów powszechnych do prawa unijnego.
  • Po trzecie, władze polskie powinny dostosować ustawę o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury do europejskich standardów w zakresie niezależności sądownictwa.
  • I wreszcie, władze polskie powinny dostosować dwa nowe projekty ustaw o Sądzie Najwyższym oraz o Krajowej Radzie Sądownictwa zaproponowane przez prezydenta RP Andrzeja Dudę do prawa UE oraz europejskich standardów w zakresie niezależności sądownictwa i rad sądownictwa.

W sprawie rezolucji Parlamentu Europejskiego:

  • Komisja docenia zdecydowane zaangażowanie Parlamentu w tej sprawie.
  • Na straży praworządności stoi nie tylko Komisja Europejska. Komisja, Rada wraz państwami członkowskimi oraz Parlament odpowiadają za poszanowanie wspólnych wartości Unii Europejskiej.

W sprawie zalecenia:

  • W kontekście trwającego dialogu dotyczącego praworządności, Komisja otrzymała odpowiedź na trzecie zalecenie w sprawie praworządności w dniu 28 sierpnia.
  • Odpowiedzi otrzymane z Polski nie rozwiewają obaw Komisji i nie zapowiadają żadnych środków służących rozwiązaniu kwestii wskazanych przez Komisję w jej trzech zaleceniach.
  • Komisja uważnie analizuje projekty ustaw zaproponowanych przez prezydenta Dudę i uważnie śledzi rozwój wydarzeń.
  • Władze polskie powinny rozwiązać zaistniałą sytuację w taki sposób, aby dalsze działania ze strony UE nie były konieczne.

W sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego:

  • Po podjęciu decyzji przez kolegium komisarzy w dniu 12 września Komisja podjęła decyzję o przejściu do kolejnego etapu postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego i przesłała władzom polskich uzasadnioną opinię w sprawie polskiej ustawy o organizacji sądów powszechnych. Władze polskie miały miesiąc na udzielenie odpowiedzi.
  • Obecnie Komisja kończy analizę odpowiedzi udzielonej przez władze polskie pod kątem decyzji co do dalszych działań.

W sprawie Art. 7

  • Komisja jest gotowa wykorzystać wszelkie dostępne środki, w tym art. 7, jeżeli stwierdzi, że istnieje istotne ryzyko poważnego naruszenia praworządności.
  • Jednakże art. 7 zostanie uruchomiony bezpośrednio w przypadku nagłego pogorszenia się sytuacji wymagającej natychmiastowego i bardziej zdecydowanego działania, np. w przypadku zwolnienia lub przymusowego przejścia na emeryturę sędziów Sądu Najwyższego.
  • W swoim zaleceniu Komisja zwraca się do władz polskich z prośbą, aby nie podejmowały żadnych działań skutkujących odwołaniem lub przymusowym przejściem na emeryturę sędziów Sądu Najwyższego. Jeżeli środek taki zostanie zastosowany, Komisja gotowa jest do niezwłocznego uruchomienia procedury na podstawie art. 7 ust. 1.
  • Odpowiedzialność za nadzorowanie praworządności jest nie tylko w gestii Komisji. Wszystkie trzy instytucje: Parlament Europejski, Rada wraz z państwami członkowskimi oraz Komisja mają prawo do zastosowania art. 7.

Pytania i odpowiedzi

Czy pierwszy wiceprzewodniczący spotka się z polskim rządem?

  • Żadne z czterech zaproszeń przesłanych władzom polskim od lipca nie zostało przyjęte.
  • W tym samym czasie pierwszy wiceprzewodniczący Frans Timmermans nie otrzymał żadnego zaproszenia ze strony polskiej (ministra spraw zagranicznych lub ministra sprawiedliwości).
  • W związku z tym wymiana informacji z Polską zasadniczo odbywa się w formie pisemnej. Jednak nasze zaproszenie do spotkania jest nadal aktualne.

Czy Komisja jest gotowa zastosować art. 7?

  • Odpowiedzialność za nadzorowanie praworządności jest nie tylko w gestii Komisji. Komisja, Rada wraz z państwami członkowskimi oraz Parlament są odpowiedzialni za poszanowanie wspólnych wartości Unii Europejskiej.
  • Dlatego też kwestia ta prezentowana była na Radzie do Spraw Ogólnych w maju, natomiast we wrześniu zapoznano ministrów z aktualną sytuacją. W obu przypadkach Komisja otrzymała szerokie poparcie państw członkowskich, aby kontynuować dialog w sprawie praworządności w Polsce w celu rozwiązania podniesionych kwestii.

Czy liczba głosów niezbędna do zastosowania art. 7 jest wystarczająca?

  • Pierwszy wiceprzewodniczący Timmermans powiedział, że postara się uzyskać niezbędną większość, gdy sprawa dojdzie do tego etapu.
  • Wymagana większość została określona odpowiednio w art. 7 ust. 1 [większość 4/5 głosów w Radzie bez Polski = 22 państw członkowskich] i w art. 7 ust. 2 [jednomyślność w Radzie]. Te dwa etapy wymagają większości na różnym poziomie.

Czy Komisja dysponuje wsparciem państw członkowskich w celu podjęcia dalszych działań?

  • Osiągnięto szerokie porozumienie w maju i we wrześniu na posiedzeniach Rady do Spraw Ogólnych, stwierdzając, że praworządność stanowi przedmiot wspólnego zainteresowania i wspólnej odpowiedzialności.
  • Istnieje również szerokie poparcie dla roli Komisji jako strażnika traktatów oraz dla konieczności znalezienia rozwiązania tej sytuacji.
  • Stojąc na straży traktatów, Komisja nie zawaha się podjąć dalszych działań, jeśli będzie to konieczne, spośród całego wachlarza dostępnych instrumentów.

Czy dialog z Polską ws. praworządności ma wymiar polityczny?

  • Komisja jest absolutnie apolityczna, jeśli chodzi o praworządność. W przypadku gdy rządy prawa w którymś z państw członkowskich poddawane są w wątpliwość, jest to problem dla wszystkich państw członkowskich. Taka jest specyfika członkowstwa w Unii Europejskiej.
  • Obawy Komisji podziela wiele innych podmiotów, w tym Parlament Europejski, Komisja Wenecka (Rada Europy), komisarz Rady Europy ds. praw człowieka, komisja ONZ ds. praw człowieka, a także liczne organizacje społeczeństwa obywatelskiego.

Dlaczego tak ważna jest praworządność?

  • Praworządność jest jedną z podstawowych wartości Unii Europejskiej (zob. artykuł. 2 TUE). Praworządność określa, kim tak naprawdę jesteśmy.
  • Ponadto, właściwe funkcjonowanie praworządności ma zasadnicze znaczenie dla właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego, który nie może działać bez niezależnej władzy sądowniczej w każdym państwie członkowskim. Jest ona również podstawą wzajemnego zaufania między państwami członkowskimi.
  • Jeśli obywatele, przedsiębiorcy, przedsiębiorstwa i administracja publiczna tracą zaufanie do systemów wymiaru sprawiedliwości w państwie członkowskim, cierpi na tym integralność rynku wewnętrznego, a to z kolei ma wpływ na wszystkie państwa członkowskie.

Jak działają przepisy unijne w zakresie praworządności?

  • Przepisy te przewidują trzystopniowy dialog, w ramach którego Komisja angażuje się we współpracę z zainteresowanymi państwami członkowskimi.
  • Pierwszy wiceprzewodniczący Timmermans w swojej odpowiedzi udzielonej Parlamentowi Europejskiemu przed swoim mianowaniem powiedział: „Szybkie zaangażowanie się w dialog może przyczynić się do złagodzenia problematycznych sytuacji. Komunikat Komisji z 2014 r. na temat praworządności określa przepisy, na podstawie których Komisja rozpocznie taki dialog.”

Przegląd kwestii związanych z praworządnością w Polsce

1.Trybunał Konstytucyjny

  • Mianowanie sędziów — w listopadzie Sejm obecnej kadencji stwierdził nieważność pięciu kandydatur wyznaczonych przez Sejm poprzedniej kadencji i powołał pięciu nowych sędziów wybranych przez siebie. W grudniu 2015 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że trzech sędziów zostało mianowanych zgodnie z prawem w poprzedniej kadencji i powinni oni objąć swoje stanowiska. Orzeczenie zostało zignorowane przez Sejm obecnej kadencji.
  • Reforma Trybunału — w grudniu 2015 r. Sejm przyjął nowe przepisy o funkcjonowaniu Trybunału Konstytucyjnego, a w lipcu 2016 r. nową ustawę, która, między innymi, utrudnia zasady, na jakich Trybunał może dokonać kontroli zgodności z Konstytucją nowych przepisów.
  • Publikacja orzeczeń — w obecnej kadencji zablokowano publikację wyroków Trybunału, w tym dotyczących mianowania sędziów i oceny nowych przepisów w sprawie Trybunału.

2. Reforma wymiaru sprawiedliwości

W lipcu 2017 r. Sejm przyjął cztery nowe ustawy — strukturalnie podważające niezależność sądownictwa w Polsce oraz mające natychmiastowy i bardzo negatywny wpływ na niezawisłość władzy sądowniczej.

  • Ustawa o Sądzie Najwyższym – zawetowana 24 lipca przez Prezydenta RP
  • Ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa — zawetowana 24 lipca przez Prezydenta RP
  • Ustawa o organizacji sądów powszechnych — podpisana przez Prezydenta 25 lipca, weszła w życie 28 lipca; postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego rozpoczęto 29 lipca w związku z dyskryminacją ze względu na płeć oraz uprawnienia Ministra Sprawiedliwości do dyskrecjonalnego przedłużenia mandatu sędziów oraz powoływania/ odwoływania prezesów sądów
  • Ustawa o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury — opublikowana i weszła w życie 13 lipca.

Prezydenckie projekty ustaw — zaproponowane przez prezydenta we wrześniu 2017 r. w miejsce zawetowanych ustaw. Projekty są obecnie przedmiotem dyskusji w Sejmie.

3. Harmonogram:

  • 13 stycznia 2016 r. — Komisja rozpoczęła dialog nt. sytuacji w Polsce zgodnie z przepisami o praworządności
  • 1 czerwca 2016 r. — Komisja przyjęła opinię
  • 27 lipca 2016 r. — Komisja przyjęła zalecenie nr 1.
  • 21 grudnia 2016 r. — Komisja przyjęła zalecenie nr 2 .
  • 26 lipca 2017 r. — Komisja przyjęła zalecenie nr 3 .
  • 29 lipca 2017 r. Komisja wszczęła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w związku z ustawą o organizacji sądów powszechnych
  • 12 września 2017 r. — komisarz uruchamia drugi etap postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego

 

Strona wykorzystuje pliki cookies. W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej Polityce prywatności.